Наладкі, Увайсьці
Меркаванне анархiстаў паводле пратэстаў #студэнтысупраць//Мнение анархистов по протестам…
аўтар госьць, дата 2015-11-30 22:24, html, камэнтараў: 14, зьвязана з: Образование

Меркаванне анархiстаў паводле пратэстаў #студэнтысупраць.

Зараз у Беларусі адбываецца дзіўная для нашай краіны з’ява: студэнты аб’ядналіся дзеля абароны сваіх інтарэсаў. Прычым аб’ядналіся самастойна і без удзелу фармальных універсітэцкіх арганізацый. Зразумела, такую падзею не маглі абайсці ўвагай анархісты, якія заўжды былі прыхільнікамі самастойнай барацьбы грамадства супраць уладных структур за свае ўласныя інтарэсы.

Праблема платных адпрацовак – гэта толькі невялічкі пункцік у шэрагу з’яў, ініцыяваных універсітэцкай адміністрацыяй, якія цалкам можна ахарактэрызаваць як камерцыялізацыю адукацыі. Да платных адпрацовак можна дадаць і павялічванне кошту заднім лікам для платнікаў, бясконцыя, нібыта невялічкія платы за інтэрнат, выраб залікоўкі, раздрукоўку вучэбных матэрыялаў і г.д. Негледзячы на тое, што дзяржава рэгулярна збірае з грамадзян (у тым ліку працуючых студэнтаў і студэнцкіх бацькоў) даніну ў выглядзе налогаў, адукацыя, на якую дзяржава мае амаль што манаполію, робіцца ўсё больш нетаннай з’явай.

Акрамя таго, што дзяржава ператварае адукацыю з неад’емнага права ў выгадны тавар, яна яшчэ і мала клапоціцца аб якасці самой адукацыі. Праблема структурных рэформаў стаіць побач з праблемай ператварэння адукацыйнага працэсу ў рынкавыя таргі. Але ў абедзвюх гэтых ды безлічы іншых праблем агульная прычына – наяўнасць асабістых інтарэсаў універсітэцкай адміністрацыі, якія адрозніваюцца ад інтарэсаў студэнтаў. Калі глядзець у корань, то немагчымасць студэнтаў уплываць на правядзенне адукацыйнага працэсу ды кіраванне ім з’яўляецца галоўнай праблемай сённяшнняй адукацыі. Органы студэнцкага самакіравання, нават калі б яны сапраўды адпавядалі сваёй назве, носяць толькі рэкамендацыйную функцыю, не пазбаўляючы адміністрацыю нават кроплі ўлады. Адарваныя самім сваім становішчам ад непасрэдных удзельнікаў адукацыйнага працэсу (студэнтаў ды выкладчыкаў) прадстаўнікі ўніверсітэцкай адміністрацыі выглядаюць абсалютным аналагам дзяржаўнага аппарату, які набыўшы прывілеяванае становішча па-над грамадствам пачынае задавальняць у першую чаргу асабістыя патрэбы.

Такім чынам, галоўнай мэтай студэнцкага руху, на наш погляд, павінна быць студэнцкае самакіраванне. Яно азначае права студэнтаў вырашаць тыя пытанні, якія кранаюцца толькі іх, ды іншыя пытанні адукацыйнага працэсу непасрэдна разам з канкрэтнымі выкладчыкамі.

Студэнты даволі прагрэсіўная частка грамадства, таму дзеля дасягнення мэты можа выкарыстоўваць вялікае мноства разнастайных тактык. Гэтыя тактыкі асобная тэма для абмеркавання, але галоўным стратэгічным арыентырам, на наш погляд, павінна быць ультыматыўнасць дзейнасці. Просьбы, перамовы, петыцыі і г.д. часцей за ўсё дэманструюць сваю неэфектыўнасць, апыняючыся дзейснымі толькі тады, калі суправаджаюцца моцнай пратэстнай падтрымкай.

Выбраўшы прыведзеныя вышэй мэту і стратэгію, перад студэнцкім рухам паўстае пытанне аб форме арганізацыі сваёй пратэстнай дзейнасці. Афіцыйныя прафесійныя звязы займаюцца пытаннямі кшталту распаўсцюджвання квіткоў у санаторыі ды арганізацыі “капустнікаў”. Яны ніколі не абараняюць правы студэнта ў сапраўды цяжкіх сітуацыях таму, што не могуць канфліктаваць з адміністрацыяй, якая з’яўляецца іх непасрэдным кіраўніком і ад якой залежыць дабрабыт саміх прафаргаў. Інтэграваныя ва ўладную сістэму ўніверсітэцкай адміністрацыі фармальныя структуры не могуць абараняць студэнцтва. На наш погляд, дзеля эфектыўнай дзейнасці любыя прафесійныя звязы, як і суполка неабыяковых студэнтаў, павінны будавацца на падмурку наступных прынцыпаў:

  • нізавой арганізацыі. Ініцыятыва дзейнасці па паляпшэнню стана студэнцтва заўсёды павінна сыходзіць ад студэнцтва, як найбольш зацікаўленнага боку. Прычым пад студэнцтвам маюцца на ўвазе самі студэнты незалежна ад іх стану, ведаў і г.д., а не іх г.зв. “прадстаўнікі” са шматлікіх фармальных арганізацый
  • антыаўтарытарнасці. Рух, які не мае лідэраў, цяжка задавіць. Любога лідэра можна адлічыць, купіць, запугаць. Калі маешь справу са значнай часткай студэнтаў гэта зрабіць цяжэй. Да таго ж, калі ў суполцы ўлічваецца меркаванне кожнага і не існуе адносін кіруючы-падпарадкаваны, то абмеркаванні ў ёй робяцца больш прадуманымі, а іх выкананне больш адказным.
  • федэралізма. Рух, які прыслухваецца да меркавання кожнага заўсёды будзе найдэмакратычным, будзе лепш адлюстроўваць сітуацыю і пажаданні студэнтаў, будзе найбольш кампетентным за кошт аб’яднання намаганняў. Належыць імкнуцца да таго, каб скаардынаваць намаганні як мага большага кола студэнтаў з розных факультэтаў, ВНУ ды нават гарадоў не ствараючы пры гэтым цэнтралізаванай структуры. Да таго ж прынцыпы антыаўтарытарнасці і федэралізма з’яўляюцца найлепшай вакцынай ад бюракратызацыі.
  • антыпалітычнасць. Гэта не зусім тое ж самае, што апалітычнасць. Антыпалітычны рух не дазваляе правадзіць на сваёй пляцоўцы піяр палітычным рухам, але не дыстанцуецца ад палітычных патынняў, калі яны закранаюць адукацыйны працэс, ды да іх ёсць увага ў значнага кола студэнтаў. Бываюць моманты, калі немагчыма вырашыць пытанне, ці, тым больш, правесці структурную рэформу, не закранаючы палітычных бакоў гэтага пытання.
  • нефармальнасць. Гэты прынцып перакрыжоўваецца з прынцыпам антыаўтарытарнасці. Рух, які мае стала дзеючае кола адных і тых жа кардынатараў (ці наўпрост фармальную структуру) рызыкуе апынуцца такім жа бюракратычным апаратам як адміністрацыя, толькі створаным самім студэнтамі.
  • непадуладнасць. Прымаючы падарункі ад адміністрацыі, нават у выглядзе памяшкання, фінансавання часопісу ці заробкаў для актывістаў рух рызыкуе страціць непрадузятасць. Трэба абыходзіцца сваімі сродкамі і не супрацоўнічаць з адміністрацыяй, якая будзе спрабаваць выкупіць пратэст. Узаемадзеянні з рэктаратам павінны выглядаць як ультыматыўныя перамовы, а не як сяброўская размова.
  • усеахопнасць. Не трэба быць абыякавым да клапот іншых людзей. Толькі разам студэнты абароняць свае правы. Трэба звяртаць увагу да пажаданняў калег.
  • ананімнасць. Перш за ўсё трэба дасягнуць мэты, геройства і самапіяр не адпавядаюць гэтаму. Рэпрэссіі могуць значна аслабіць рух
  • сталасць дзейнасці. Пазбягаючы стварэння фармальных і сталых структур, тым не меньш трэба не страчваць актыўнасці і засяроджваць увагу да шырокага кола праблем студэнцтва. Маленькая пабеда ці нават параза толькі адзін з крокаў на шляху барацьбы за правы і павагу.

Наколькі можна пабачыць, рух #студэнтысупраць зараз прытрымліваецца амаль усіх гэтых прынцыпаў, што мы ім раім захаваць. Менавіта адпаведнасць гэтым прынцыпам, прынцыпам анарха-сіндыкаліскай арганізацыі барацьбы, штурхнула анархістаў да падтрымкі сучаснага студэнцкага пратэсту. Не з’яўляючыця палітычнай партыяй або арганізацый, анархісты заўсёды імкнуліся падтрымаць нізавы пратэст грамадства накіраваны на паляпшэнне свайго стану, абарону сваiх правоў i пераходу да самакiравання.

Сярод тактычных сродкаў мы бачым поўнае ігнараванне мерапрыемстваў адміністрацыі ды афіцыйных студэнцкіх арганізацый і выхад з іх складу; арганізацыю студэнцкага руху на прыведзеных вышэй прынцыпах; асвятленне дзейнасці ў сродках масавай інфармацыі; масавы пропуск занятка ў загадзя ўстаноўлены час; масавы завал залікаў; невыплату за адпрацоўкі; захват аўдыторый і іншыя дзеянні, якія б дэманстравалі рашучаць студэнцкага руху.

Напрыканцы трэба ўзгадаць крытычнае стаўленне анархіскага руху да частковых рэформ. На наш погляд, трэба не проста латаць дыры, а змяніць усю сістэму грамадскіх адносін, дзе б грамадства будавалась па лібертарных (анархісцкіх, не блытаць з ліберальнымі) прынцыпах, а ў адукацыі панавала б лібертарная педагогіка. Гэтыя тэмы, ды шэраг іншых мы яшчэ раскроем у сваіх артыкулах надалей. А вы, паважаныя студэнты, можаце задаваць нам свае пытанні праз каментарыі.

Мнение анархистов по протестам #студентыпротив

Сейчас в Беларуси происходит дивное для нашей страны явление: студенты объединились ради защиты своих интересов. Причем объединились самостоятельно и без участия формальных университетских организаций. Разумеется, такое событие не могли обойти вниманием анархисты, которые всегда были сторонниками самостоятельной борьбы общества против властных структур за свои собственные интересы. Проблема платных отработок - это лишь небольшой пунктик в ряде явлений, инициированных университетской администрацией, которые вполне можно охарактеризовать как коммерциализацию образования. К платным отработок можно добавить и увеличения стоимости задним числом для платников, бесконечные, якобы небольшие, платы за общежитие, изготовление зачетки, распечатку учебных материалов и т.д. Несмотря на то, что государство регулярно собирает с граждан (в том числе работающих студентов и родителей студентов) дань в виде налогов, образование, на которое у государство почти монополию, становится все более недешевым явлением.

Кроме того, что государство превращает образование из неотъемлемого права в выгодный товар, оно еще и мало заботится о качестве самого образования. Проблема структурных реформ стоит рядом с проблемой превращения образовательного процесса в рыночные торги. Но в обеих этих и массе других проблем общая причина - наличие личных интересов университетской администрации, которые отличаются от интересов студентов. Если смотреть в корень, то невозможность студентов влиять на проведение образовательного процесса и управление им является главной проблемой сегодняшнего образования. Органы студенческого самоуправления, даже если бы они действительно соответствовали своему названию, носят только рекомендательную функцию, не лишая администрацию даже капли власти. Оторванные самим своим положением от непосредственных участников образовательного процесса (студентов и преподавателей) представители университетской администрации выглядят абсолютным аналогом государственного аппарата, который приобретя привилегированное положение поверх обществом начинает удовлетворять в первую очередь личные нужды.

Таким образом, главной целью студенческого движения, на наш взгляд, должно быть студенческое самоуправление. Оно означает право студентов решать те вопросы, которые касаются только их, и другие вопросы образовательного процесса непосредственно вместе с конкретными преподавателями.

Студенты довольно прогрессивная часть общества, поэтому ради достижения цели может использовать великое множество разнообразных тактик. Эти тактики отдельная тема для обсуждения, но главным стратегическим ориентиром, на наш взгляд, должно быть ультимативность деятельности. Просьбы, переговоры, петиции и т.д. чаще всего демонстрируют свою неэффективность, оказываясь действенными только тогда, когда сопровождаются сильной протестной поддержкой.

Выбрав прыведенную выше цель и стратегию, перед студенческим движением встает вопрос о форме организации своей протестной деятельности. Официальные профессиональные союзы занимаются вопросами вроде распространения билетов в санатории и организации "капустников". Они никогда не защищают права студента в действительно тяжелых ситуациях потому, что не могут конфликтовать с администрацией, которая является их непосредственным руководителем и от которой зависит благополучие самих профоргов. Интегрированы во властную систему университетской администрации формальные структуры не могут защищать студенчество. На наш взгляд, для эффективной деятельности любые профессиональные союзы, как и объединения небезразличных студентов, должны строиться на фундаменте следующих принципов:

  • низовой организации. Инициатива деятельности по улучшению состояния студенчества всегда должна исходить от студенчества, как наиболее заинтересованной стороны. Причем под студенчеством подразумеваются сами студенты независимо от их состояния, знаний и т.д., а не их т.н. "представители" из многочисленных формальных организаций.
  • антиавторитарности. Движение, не имеющее лидеров, трудно задавить. отсчитатьЛюбого лидера можно отчислить, купить, запугаць. Когда имеешь дело со значительной частью студентов это сделать труднее. К тому же, если в объединении учитывается мнение каждого и не существует отношений управляющий-подчиненный, то обсуждения в нем становятся более продуманными, а их выполнение более ответственным.
  • федерализма. Движение, прислушивающееся к мнению каждого всегда будет наиболее деиократичным, будет лучше отражать ситуацию и пожелания студентов, будет наиболее компетентным за счет объединения усилий. Необходимо стремиться к тому, чтобы скоординировать усилия как можно большего круга студентов из разных факультетов, вузов и даже городов не создавая при этом централизованной структуры. К тому же принципы антиавторитарности и федерализма являются лучшей вакциной от бюрократизации.
  • антиполитичность. Это не совсем то же самое, что аполитичность. Антиполитическое движение не позволяет проводить на своей площадке пиар политическим движением, но не дистанцируется от политических вопросов, если они затрагивают образовательный процесс, и к ним есть внимание у значительного круга студентов. Бывают моменты, когда невозможно решить вопрос, или, тем более, провести структурную реформу, не затрагивая политических сторон этого вопроса.
  • неформальность. Этот принцип пересекается с принципом антиавтаритарности. Движение, имеющее постоянно действующий круг одних и тех же координаторов (или попросту формальную структуру) рискует оказаться таким же бюрократическим аппаратом как администрация, только созданным самими студентами.
  • неподвластность. Принимая подарки от администрации, даже в виде помещения, финансирования журналу или зарплат для активистов движение рискует потерять беспристрастность. Нужно обходиться своими средствами и не сотрудничать с администрацией, которая будет пытаться выкупить протест. Взаимодействия с ректоратом должны выглядеть как ультимативные переговоры, а не как дружеская беседа.
  • всеохватность. Не надо быть равнодушным к проблемам других людей. Только вместе студенты защитят свои права. Нужно обращать внимание на пожелания коллег.
  • анонимность. Прежде всего нужно достичь цели, геройство и самопиар НЕ соответсвуют этому. Репрессии могут значительно ослабить движение.
  • постоянство деятельности. Избегая создания формальных и постоянных структур, тем не менее нужно не терять активности и сосредоточивать внимание к широкому кругу проблем студенчества. Маленькая победа или даже поражение лишь один из шагов на пути борьбы за права и уважение.

Насколько можно увидеть, движение # студентыпротив сейчас придерживается почти всех этих принципов, что мы им советуем сохранить. Именно соответствие этим принципам, принципам анархо-синдикалистской организации борьбы, толкнула анархистов к поддержке современного студенческого протеста. НЕ являясь политической партией или организаций, анархисты всегда старались поддержать низовой протест общества направлены на улучшение своего положения, защиту своих прав и перехода к самоуправлению.

Среди тактических средств мы видим полное игнорирование мероприятий администрации и официальных студенческих организаций и выход из их состава; организацию студенческого движения на приведенных выше принципах; освещение деятельности в средствах массовой информации; массовый пропуск занятия в заранее установленное время; массовый завал зачетов; невыплату за отработки; захват аудиторий и другие действия, которые бы демонстрировали решительность студенческого движения.

В заключение необходимо упомянуть критическое отношение анархистского движения к частичным реформам. На наш взгляд, нужно не просто латать дыры, а изменить всю систему общественных отношений, где бы общество строилось на либертарных (анархистских, не путать с либеральными) принципах, а в образовании господствовала бы либертарная педагогика. Эти темы, и ряд других мы еще раскроем в своих статьях в дальнейшем. А вы, уважаемые студенты, можете задавать нам свои вопросы через комментарии.

Цэтлікі
Камэнтары
  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 01:26, спасылка

    па-першае, параіў бы вам выправіць русіцызмы: - налогаў? - пабеда? - будавалась?

    па-другое, параіў бы вам удакладніць - меркаваньне якіх анархістаў выкладаецца ў гэтым артыкуле?

    ну і трэцяе - чаму вы бярэце на сябе паўнамоцтвы казаць за ўвесь анархісццкі рух?

  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 11:39, спасылка

    Ну першая заўвага слушная, а іншыя дзве... з чым вы тут не згодны, як анархіст? Гэта меркаванне некаторых анархістаў, тут не напісана, што гаворка ідзе аб усіх анархістах

  • аўтар gamer, дата 2015-12-01 12:29, спасылка

    Статься хорошая. Очень круто, что она довольно сильно приближена к реальности и дает реально полезные советы в борьбе. Разве что пункт "неформальность" вызывает сомнения. Наоборот всегда считал, что именно формальная организованность, будь то ассамблеи, рабочие группы или комитеты, аффинити-группы или формализовынный сопособ принятия решений - консенсус. Вобщем всегда когда мы организуемся на долгосрочной основе и на продумываем цели и задачи и берем за них ответсвенность - всегда возникает формальная структура. И да, не согласен, что стоило публиковать от имени всех анархистов, по-моему это представиетельство в политике - то, против чего мы и боремся.

  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 14:00, спасылка

    Ой блин, тут не сказано ничего про все анархистское движение, хотя здесь нет ничего противоречащего анархизму. Стандартный набор анархистских принципов, который странно было бы оспаривать. Неформальность возможно несколько спорно звучит, но как видно в пояснении, здесь скорее имелось в виду что должны быть вовлечены в борьбу как можно большее количество студентов, а не несколько активистов, на которых все будет держаться и которые будут брать на себя основные функции. Если это вам так принципиально, то можете подписать "инициатива "студенческая солидарность"", текст под гостем редактировать не могу, может модераторы добавят.

  • аўтар gamer, дата 2015-12-01 14:56, спасылка

    другие группы анархистов могли (а возможно и сделают это) рассматривать сложившуюся ситуацию, к примеру, с позиций анскулинга или университета как института дисциплинарного общества. И в этом случае были бы совсем другие принципы и прызыв к совсем другим действиям, которые бы в каком-то смысле противоречили этим, по больше части анархо-синдикалистским. Поэтому из-за этих противоречий и нужно подписываться чтобы было понятно что это не мнение всех анархистов и анархисток.

  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 15:25, спасылка

    Да, беларускую версію трэба дапрацаваць, але малайцы, галоўнае жаданьне, якасьць з часам будзе паляпшацца..)

    "Паводле" трэба замяніць словам "наконт", ці "пра пратэсты" або нават пакінуць як у рускай версіі "па".

    Слова "Паводле" гэта вельмі высокі літаратурны стыль або яго ўжываюць калі пішуць крыніцу інфармацыі..

    Але ўвогуле- крута, калі пазіцыю па нейкім пытаньні адразу на двух мовах выкладаюць. У выпадку акцый гэта адразу можна высылаць паўсюль і не трэба перакладаць там іншым, бо перакладчыкі бывае так перакладуць, што за галаву пазьней хапаешся.. лепш ужо пабеда і г.д. чым ліберальны замест лібертарны...)

  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 17:33, спасылка

    (першы камент мой)

    Я не ставіў сабе мэтай агідную крытыку. Артыкул безумоўна добры. Дастаткова паслядоўны і як пісалі вышэй набліжаны да сучасных рэалій.

    Але пытаньне "прадстаўніцтва" усяго руху на мой погляд дастаткова крытычна стаіць. Асабліва на постсавецкай прасторы. Вельмі часта з-за такога вось агульненьня ў артыкулах людзі неадупляюць, што анархісцкі рух будуецца на радыкальна іншых прынцыпах, у адрозненьні ад ліберальных і іншых структур. Людзі не разумеюць, што німа ў нас агульнай арганізацыі, німа галоўнага. Адсюль заўсёды паўстаюць пытаньні - а хто ў вас галоўны, а за якія грошы, а як далучыцца да вашай арганізацыі.

    Тым больш, што былі ўжо выпадкі, калі некаторыя группы бралі на сябе за шмат і казалі нешта ад імя ўсіх анархістаў. І нічога акрамя праблем гэта не прыносіла.

    На мой погляд, калі ты ходзіш, напрыклад, пад чорна-чырвоным сьцягам, то павінен называць сябе анарха-камуніст_ам ці анарха-сіндыкаліст_ам.

    Ну і так я разглядаю інстытут вышэйшай адукацыі (і не…

    Прагледзіць паведамленьне цалкам

  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 17:46, спасылка

    Дзякуй за заўвагі, будзем працаваць над памылкамі ды працягваць аналізаваць стан адукацыі ў краіне з анарха-сіндыкалісцкіх пазіцый

  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 20:46, спасылка

    Понятия не имею что такое “анскулинг”, но если эта позиция не придерживается принципов антиавторитарности, федерализма, низовой деятельности, антиполитичности и т.д то это уже не анархизм, потому как эти принципы базовые для анархизма какой бы он не был.

    “Ну і так я разглядаю інстытут вышэйшай адукацыі (і не толькі вышэйшай) як рэпрэсіўны інстытут”
    Разве в тексте где-то утверждается обратное?

  • аўтар госьць, дата 2015-12-01 20:58, спасылка

    По поводу анскулинга – https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BD%D1%81%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3

    Мне кажется пример был приведен к идее о том, что борьба должна идти не для изменения системы образования, а для ее отмены. Не могу сказать, что подобное отношение мне импонирует, но понять людей данной идеи можно.

  • аўтар госьць, дата 2015-12-02 01:07, спасылка

    "“Ну і так я разглядаю інстытут вышэйшай адукацыі (і не толькі вышэйшай) як рэпрэсіўны інстытут” Разве в тексте где-то утверждается обратное?"

    У тэксьце пра гэта нічога німа ўвогуле.

    А дзе ў тэксце сьцвярджаецца, што падобныя інстытуцыі трэба зруйнаваць? Дзе напісана, што сучасная ВА гэта толькі сістэма павышэньня ранга, выцягваньня грошай й да ведаў не мае ніякага дачыненьня? Ці выказваецца думка на конт таго што веды павінны быць агульнадасяжнымі?

  • аўтар госьць, дата 2015-12-02 01:51, спасылка

    Калі ласка, дараженькія, выпраўце памылку ў назве, вельмі вас прашу, настолькі ў вочы кідаецца... Дзякую!!!!

  • аўтар госьць, дата 2015-12-02 10:59, спасылка

    "А дзе ў тэксце сьцвярджаецца, што падобныя інстытуцыі трэба зруйнаваць? Дзе напісана, што сучасная ВА гэта толькі сістэма павышэньня ранга, выцягваньня грошай й да ведаў не мае ніякага дачыненьня? Ці выказваецца думка на конт таго што веды павінны быць агульнадасяжнымі?"

    Хіба тут не пра гэта напісана? "Напрыканцы трэба ўзгадаць крытычнае стаўленне анархіскага руху да частковых рэформ. На наш погляд, трэба не проста латаць дыры, а змяніць усю сістэму грамадскіх адносін, дзе б грамадства будавалась па лібертарных (анархісцкіх, не блытаць з ліберальнымі) прынцыпах, а ў адукацыі панавала б лібертарная педагогіка." Каб напісаць аб гэтым больш падрабязна патрэбен асобны артыкул. Можаце дапамагчы ў гэтым

  • аўтар госьць, дата 2015-12-02 16:25, спасылка

    Еще в тексте ничего не говориться о социальной-революции, анархо-коммунистической модели общества, либертарной педагогике, влиянии капитализма на образование и т.п. НО в одном тексте невозможно осветить все вопросы! Он посвящен имеено принципам организации стедунческого процесса, а не критике системы образования. Что никак не означает, что авторы согласны или как-то поддерживают ее. Напишите свой текст, а не занимайтесь критиканством в комментариях.